پوست، مو و ناخن
تشخیص بالینی
شرح حال
علائم
مرور کلی
علائم شایع یا نگران‌کننده عبارتند از ضایعه، راش و خارش، و ریزش مو و تغییر ناخن.
سؤالات شرح حال
- آیا تغییری در پوست، مو یا ناخن خود دیده‌اید؟
- آیا رشد جدید، زخم یا توده داشته‌اید؟
- آیا راش دارید و خارش پیش از راش ایجاد شده یا پس از آن؟
- آیا خارش شما را از خواب بیدار می‌کند؟
- آیا موها نازک شده یا می‌ریزند، و از ریشه کنده می‌شوند یا از ساقه می‌شکنند؟
معاینه
مرور کلی
در مواجهه با هرگونه ضایعه پوستی، تمامی ضایعات را با دقت مشاهده و لمس کرده و ویژگی‌های آن‌ها را ثبت نمایید. وجود خال‌های در حال تغییر، سابقه فردی یا خانوادگی سرطان پوست و سایر عوامل خطر، انجام معاینه کامل پوست را ضروری می‌سازد. معاینه را می‌توان در توالی «نشسته و سپس ایستاده» یا «خوابیده به‌پشت و سپس خوابیده به شکم» انجام داد؛ برای پیشگیری از جا افتادن هر بخش، همواره پوست را با ترتیبی یکسان و ساختاریافته از سر تا پا معاینه کنید.
نکات بالینی
تمامی ضایعات را به دقت مشاهده و لمس کنید؛ ویژگی‌های ساختاری شامل تعداد، اندازه (برحسب میلی‌متر یا سانتی‌متر)، رنگ، شکل، قوام و بافت سطحی، نوع ضایعه اولیه، توزیع آناتومیک و آرایش ضایعات (الگوی توزیع) را توصیف و ثبت نمایید.
از نور کافی محیطی (سقفی) یا نور طبیعی روز همراه با خط‌کش یا متر نواری کوچک و ذره‌بین استفاده کنید تا ابعاد، شکل، رنگ و بافت سطحی ضایعات پوستی به دقت ارزیابی و مستند شود.
درموسکوپ یک ابزار دستی با نور متقاطع پلاریزه یا غیرپلاریزه است که مشاهده الگوهای پیگمانتاسیون و ساختارهای عروقی را ممکن می‌سازد و با آموزش بالینی کافی، به تفکیک دقیق ملانوم از ضایعات خوش‌خیم کمک شایانی می‌کند.
از بیمار بخواهید لباس‌های خود را به جز لباس زیر درآورده و گانی که از پشت باز می‌شود به تن کند. پیش از کنار زدن گان و نمایان کردن هر ناحیه از بدن اجازه بگیرید و به‌ویژه حین معاینه پستان و دستگاه تناسلی، حضور یک همراه را پیشنهاد نمایید.
پیش از شروع معاینه دست‌های خود را کاملاً ضدعفونی کنید تا بتوانید بافت، قوام، سفتی و پوسته‌ریزی ضایعات را لمس نمایید. ضدعفونی‌کننده‌های الکلی دست را به آب و صابون ترجیح دهید زیرا شستشوی مکرر خطر درماتیت تماسی تحریکی را افزایش می‌دهد؛ استفاده از دستکش را برای لمس زخم‌ها یا ضایعات ترشحی در نظر داشته باشید.
برای ارزیابی ضایعات یا راش‌های قرمز، با انگشت یا لام شیشه‌ای روی ضایعه فشار محکم وارد کنید (دیاسکوپی). اریتم بلانچ‌شونده (دارای رنگ‌پریدگی) مطرح‌کننده التهاب است؛ ضایعات غیرقابل‌بلانچ مانند پتشی، پورپورا و ساختارهای عروقی به رنگ قرمز روشن، زرشکی یا بنفش دیده می‌شوند زیرا ناشی از خروج خون (اکستراوازاسیون) به بافت‌های اطراف هستند.
تکنیک‌ها و یافته‌ها
در حالی که بیمار روی تخت معاینه نشسته است، روبه‌روی او قرار بگیرید و معاینه را از مو و پوست سر آغاز کرده و به صورت ساختاریافته تا پاها پیش بروید.
تکنیک
- مو و پوست سر — میزان، تراکم، بافت و الگوی توزیع موها را مشاهده و ارزیابی کنید.
- معاینه پوست سر — با استفاده از انگشتان یا یک اپلیکاتور پنبه‌ای، دسته‌های مو را کنار بزنید و تمام سطح پوست سر را بررسی کنید.
- سر و گردن — پیشانی، پلک‌ها، ملتحمه، اسکلرا، بینی، گوش‌ها، گونه‌ها، لب‌ها، حفره دهان و چانه را به دقت مشاهده کنید.
- موهای انتهایی — موهای انتهایی صورت شامل ابروها، مژه‌ها و ریش را از نظر تراکم و الگوی ریزش ارزیابی کنید.
- پشت فوقانی — از بیمار بخواهید به جلو خم شود؛ پیش از باز کردن گان اجازه بگیرید و پوست بخش فوقانی پشت را مشاهده کنید.
- اندام‌های فوقانی — شانه‌ها، بازوها، ساعدها و دست‌ها را از نظر وجود ضایعات پوستی مشاهده و بررسی کنید.
- ناخن‌های دست — ناخن‌ها را مشاهده و لمس کنید و رنگ، انحنا، شکل و وجود هرگونه ضایعه در بستر ناخن را ثبت نمایید.
- قفسه سینه و شکم — با اطلاع قبلی به بیمار گان را کنار زده، پوست قدام قفسه سینه و شکم را مشاهده کنید و بلافاصله بپوشانید.
- زیربغل (آگزیلا) — پوست و موهای زیربغل را در این مرحله یا حین معاینه پستان‌ها مشاهده و ارزیابی کنید.
- ران و ساق قدامی — با همکاری بیمار پوست سطح قدامی ران‌ها و ساق‌ها را نمایان کرده و تا مچ پا مشاهده کنید.
- پاها و انگشتان پا — کف پا، پاشنه، فواصل بین انگشتان و ناخن‌های پا را به دقت مشاهده و لمس کنید.
یافته طبیعی
- دما و رطوبت پوست — پوست در لمس گرم، خشک و دارای تورگور طبیعی.
- ناخن‌ها — صفحات ناخن صاف، صورتی و بدون چماقی شدن انگشتان یا سیانوز.
- ماکول‌های پیگمانته — ماکول‌های قهوه‌ای و گرد با پیگمانتاسیون متقارن و حاشیه‌های منظم؛ فاقد ویژگی‌های مشکوک.
- سطح پوست — پوست سالم و یکپارچه بدون راش فعال، پتشی یا اکیموز.
- نوارهای طولی پیگمانتاسیون ناخن — خطوط پیگمانته موازی و طولی در ناخن؛ واریانت طبیعی فیزیولوژیک در پوست‌های تیره‌تر.
یافته غیرطبیعی
- آلوپسی (ریزش مو) — ریزش موی منتشر، سکه‌ای (لکه‌ای) یا کامل؛ ناشی از آلوپسی آره‌آتا، تلوژن افلوویوم یا بیماری‌های سیستمیک.
- طاسی با الگوی مردانه یا زنانه — کم‌پشت شدن تدریجی موها در نواحی فرونتوپاریتال یا فرق سر؛ روند طبیعی فیزیولوژیک مرتبط با افزایش سن.
- آلوپسی آره‌آتا — ریزش ناگهانی و سکه‌ای موها با حاشیه مشخص و پوست سر صاف؛ اختلال خودایمنی فولیکول مو.
- آلوپسی اسکاری (سیکاتریسیل) — نواحی براق در پوست سر با تخریب کامل منافذ فولیکولی؛ نیازمند ارجاع فوری به متخصص پوست جهت بیوپسی.
- موی کم‌پشت و زبر — کاهش تراکم و زبری تارهای مو؛ مطرح‌کننده کم‌کاری تیروئید (هایپوتیروئیدی).
- موی بسیار نازک و ابریشمی — نازک و نرم شدن غیرطبیعی بافت تارهای مو؛ مطرح‌کننده پرکاری تیروئید (هایپرتیروئیدی).
- پاپول مرواریدی با حاشیه برآمده — پاپول نیمه‌شفاف با عروق تلانژکتازی و لبه‌های برجسته در صورت؛ نشانه اختصاصی کارسینوم سلول بازال (BCC).
- رنگ‌پریدگی صورت و سیانوز دور دهان — سفیدی پوست صورت همراه با کبودی اطراف لب‌ها؛ نشانه هایپوکسی شدید، آنمی پیشرفته یا نارسایی قلبی‌ریوی حاد.
- کف دست سرد و مرطوب — پوست خنک همراه با تعریق کف دست؛ نشانه تحریک سمپاتیک، اضطراب شدید یا شوک هایپوولمیک.
- سیانوز بستر ناخن — رنگ متمایل به آبی در بستر ناخن‌های دست و پا؛ نشانه هایپوکسی شریانی، کاهش پرفیوژن محیطی یا پدیده رینود.
- پورپورای لمس‌پذیر — ضایعات برجسته، قرمز ارغوانی و غیرقابل‌بلانچ روی ساق هر دو پا؛ نشانه واسکولیت لکوسیتوکلاستیک عروق کوچک.
- پلاک‌های زگیلی چسبیده به سطح — پلاک‌های برآمده با سطح وروکوز (زگیلی) و ظاهر شبیه به گل چسبیده روی تنه؛ نشانه کراتوز سبورئیک خوش‌خیم.
- پلاک تیره نامتقارن — ضایعه پیگمانته تیره با حاشیه‌های نامنظم و اریتماتوز در تنه یا اندام‌ها؛ قویاً مطرح‌کننده ملانوم بدخیم.
- پرخونی صورت (Plethora) — برافروختگی و قرمزی شدید پوست صورت؛ مطرح‌کننده پلی‌سایتمی، سندرم کوشینگ یا انسداد ورید اجوف فوقانی (SVC).
- زردی پوست (ایکتر) — تغییر رنگ زرد منتشر در پوست و اسکلرا؛ نشانه هایپربیلی‌روبینمی ناشی از بیماری‌های کبدی، همولیز یا انسداد مجاری صفراوی.
- لکه‌های تلانژکتازی (مَت) — اتساع مویرگ‌های سطحی به شکل لکه‌های قرمز مسطح روی قفسه سینه و شکم؛ مطرح‌کننده سیروز کبدی یا اسکلرودرمی.
- چماقی شدن ناخن‌ها (کلابینگ) بدون سیانوز — افزایش تحدب صفحه ناخن و از بین رفتن زاویه طبیعی بستر آن؛ مطرح‌کننده بیماری‌های مزمن ریوی (فیبروز، برونشکتازی)، سرطان ریه یا اندوکاردیت عفونی.
نشانه‌ها و یافته‌ها
- ماکول
- پچ
- پاپول
- پلاک
- ندول
- پوسچول
- وزیکول
- بول
- کهیر
- اروزیون
- زخم پوست
- پتشی
- پورپورا
- اکیموز
- ریزش مو
- رنگ‌پریدگی
- سیانوز
- زردی
- چماقی شدن انگشتان