شکم
تشخیص بالینی
شرح حال
علائم
علائم گوارشی
علائم ادراری-تناسلی
مرور کلی
علائم شایع یا نگران‌کننده عبارتند از درد شکم؛ علائم گوارشی همراه شامل سوءهاضمه، تهوع، استفراغ با یا بدون خون، بی‌اشتهایی و سیری زودرس؛ دیسفاژی و اودینوفاژی؛ تغییر عملکرد روده؛ زردی؛ و علائم ادراری و کلیوی.
سؤالات شرح حال
- درد شکم از کجا شروع می‌شود؟ آیا انتشار دارد و چه کیفیتی دارد؟
- اشتهایتان چگونه است؟ آیا سوءهاضمه، تهوع، استفراغ یا استفراغ خونی دارید؟
- اجابت مزاج چگونه است؟ آیا اسهال، یبوست، مدفوع سیاه قیری یا مدفوع خونی داشته‌اید؟
- آیا زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا مدفوع روشن داشته‌اید؟
- آیا سوزش ادرار، فوریت ادراری، تکرر ادرار، ادرار شبانه، بی‌اختیاری ادرار یا ادرار خونی دارید؟
معاینه
مرور کلی
معاینه شکم شامل چهار مرحله اصلی مشاهده، سمع، دق و لمس است و سپس ارزیابی اختصاصی کبد، طحال، کلیه‌ها، مثانه و آئورت انجام می‌شود. مراحل معاینه را برای بیمار شرح دهید، از نورپردازی مماس و کافی اطمینان حاصل کنید و پیش از شروع از بیمار بخواهید مثانه خود را خالی کند.
نکات بالینی
بیمار را در وضعیت خوابیده به‌پشت با قرار دادن یک بالش زیر سر و در صورت نیاز زیر زانوها آماده کنید؛ بازوها در دو طرف بدن باشند. شکم را از زیر خط نوک پستان تا سمفیز پوبیس نمایان کرده و ناحیه تناسلی را بپوشانید. در سمت راست تخت بایستید و از بیمار بخواهید محل درد را نشان دهد تا آن ناحیه در آخرین مرحله معاینه شود.
سمع شکم همواره باید پیش از دق و لمس انجام شود تا صدای حرکات روده تغییر نکند. دست‌ها و دیافراگم استتوسکوپ را گرم کنید و حین معاینه به چهره بیمار برای ارزیابی درد و ناراحتی توجه داشته باشید. به یاد داشته باشید که در بیماران مسن ممکن است علائم درد و تحریک پریتوئن به شکل غیراختصاصی یا خفیف‌تر تظاهر کند.
تکنیک‌ها و یافته‌ها
تکنیک
- موقعیت معاینه‌کننده — در سمت راست تخت بیمار بایستید و وضعیت کلی او را بررسی کنید.
- بررسی ظاهر عمومی — بی‌قراری و پیچ‌وتاب بیمار ناشی از درد شدید کولیکی را در برابر دراز کشیدن بی‌حرکت ناشی از پریتونیت ارزیابی کنید.
- مشاهده مماس شکم — خم شوید و کانتور و حرکات سطح شکم را با نور مماس از روبه‌رو و پهلو مشاهده کنید.
- بررسی پوست شکم — رنگ پوست، دما، جای اسکار جراحی، استریاها، اتساع وریدی، راش‌ها و اکیموز را بررسی کنید.
- مشاهده ناف — شکل، موقعیت قرارگیری ناف، علائم التهاب، تغییر رنگ یا برآمدگی‌های هرنی نافی را بررسی کنید.
- کانتور شکم — شکل کلی شکم را از نظر مسطح بودن، مدور، برآمده (پروتوبرانت) یا گودافتاده (اسکافوئید) ثبت کنید.
- بررسی پهلوها و کشاله ران — پهلوها را از نظر برجستگی آسیت و ناحیه سوپراپوبیک و اینگوینال را از نظر هرنی بررسی کنید.
- بررسی تقارن و توده‌ها — دو سمت شکم را با هم مقایسه کرده و احشای بزرگ‌شده یا توده‌های برجسته را مشاهده کنید.
- مشاهده پریستالسیس و ضربان — حرکات روده (پریستالسیس) یا ضربانات آئورت شکمی در اپی‌گاستر (به‌ویژه در افراد لاغر) را ارزیابی کنید.
یافته طبیعی
- استریاهای طبیعی — استریاهای نقره‌ای‌رنگ قدیمی ناشی از بارداری قبلی یا تغییرات وزن.
- عروق پوستی — وریدهای سطحی کوچک و پراکنده بدون اتساع غیرطبیعی.
- ضربان اپی‌گاستر — ضربان خفیف و طبیعی آئورت در ناحیه اپی‌گاستر در افراد لاغر.
- کانتور و تقارن — شکم صاف یا مدور، متقارن و فاقد توده‌ها یا برجستگی‌های موضعی غیرطبیعی.
یافته غیرطبیعی
- استریای بنفش یا ارغوانی — خطوط کششی پهن و ارغوانی‌رنگ؛ نشانه اختصاصی سندرم کوشینگ.
- وریدهای گشاد جدار شکم (کاپوت مدوزا) — عروق متسع برجسته دور ناف یا پهلوها؛ نشانه هایپرتنشن پورت در سیروز یا انسداد ورید اجوف تحتانی (IVC).
- اکیموز جدار شکم (علائم کالن و گری‌ترنر) — کبودی اطراف ناف (Cullen's sign) یا در پهلوها (Grey Turner's sign)؛ نشانه خونریزی حاد اینتراپریتونئال یا رتروپریتونئال در پانکراتیت حاد هموراژیک.
- برآمدگی ناف — بیرون‌زدگی بافت یا احشا از حلقه نافی؛ مطرح‌کننده هرنی آمبیلیکال.
- برجستگی پهلوها — اتساع دوطرفه پهلوها در حالت خوابیده به‌پشت؛ نشانه تجمع مایع آزاد آسیت.
- برآمدگی سوپراپوبیک — توده گرد متقارن در بالای سمفیز پوبیس؛ نشانه اتساع شدید مثانه یا رحم باردار.
- عدم تقارن یا برجستگی موضعی — بیرون‌زدگی موضعی جدار شکم؛ مطرح‌کننده هرنی شکمی، بزرگی کبد یا طحال یا توده‌های نئوپلاستیک.
- ضربان در اپی‌گاستر — افزایش بارز ضربان آئورت شکمی و افزایش فشار نبض؛ هشدار آنوریسم آئورت شکمی (AAA).
نشانه‌ها و یافته‌ها
- زردی
- هرنی
- کاپوت مدوزا
- آسیت