شناخت، رفتار و وضعیت روانی
تشخیص بالینی
شرح حال
علائم
مرور کلی
علائم شایع یا نگرانکننده عبارتند از اضطراب و نگرانی بیش از حد، افسردگی، اختلال حافظه و علائم بدون توضیح پزشکی.
سؤالات شرح حال
- آیا در دو هفته گذشته عصبی، مضطرب یا در حالت تنش بودهاید؟
- آیا در دو هفته گذشته نتوانستهاید نگرانی را متوقف یا کنترل کنید؟
- آیا در دو هفته گذشته دلگرفته، افسرده یا ناامید بودهاید؟
- آیا خودتان یا کسی که میشناسید درباره حافظه شما ابراز نگرانی کرده است؟
- آیا در دو هفته گذشته به این فکر کردهاید که بهتر بود مرده باشید یا به خود آسیب بزنید؟
معاینه
مرور کلی
معاینه وضعیت روانی محور اصلی ارزیابی سلامت روان و یکی از ارکان بنیادین در معاینه دستگاه عصبی است. این معاینه از شش جزء اصلی شامل ظاهر و رفتار، گفتار و زبان، خلق، تفکر و ادراک، بینش و قضاوت، و عملکرد شناختی تشکیل میشود.
نکات بالینی
در صورت مشاهده اختلال در سطح هوشیاری، توجه و تمرکز، درک واژگان یا توانایی سخن گفتن، این نقایص را در اولویت قرار داده و بیدرنگ ارزیابی کنید.
چنانچه بیمار قادر به ارائه شرححال قابلاعتماد نباشد، ارزیابی سایر کارکردهای عالی مغز با دشواری روبهرو خواهد شد و بیمار باید از نظر علل حاد بررسی شود.
هرگونه تغییر در وضعیت روانی و شناختی نیازمند ارزیابی جامع و دقیق به منظور شناسایی علل پاتولوژیک زمینهای و اثرات دارویی است.
تکنیکها و یافتهها
تکنیک
- سطح هوشیاری — میزان بیداری و پاسخدهی بیمار را بسنجید؛ در صورت عدم پاسخ، شدت محرک را گامبهگام (کلامی تا دردناک) افزایش دهید.
- وضعیت بدنی و رفتار حرکتی — وضعیت بدن، میزان آرامش، آهنگ، دامنه و خودبهخودی بودن حرکات را در حالت استراحت و حین فعالیت مشاهده کنید.
- پوشش، آراستگی و بهداشت فردی — تمیزی، تناسب پوشش و وضعیت آراستگی موها و ناخنها را بررسی کرده و دو طرف بدن را با یکدیگر مقایسه کنید.
- حالت چهره — میمیک و تغییرات چهره را در حالت استراحت و هنگام گفتگو درباره موضوعات مختلف ارزیابی کنید.
- عاطفه و منش — تظاهرات هیجانی قابل مشاهده را از طریق لحن صدا، حالات چهره، گشادهرویی و نحوه تعامل با اطرافیان بسنجید.
یافته طبیعی
- سطح هوشیاری — بیمار کاملاً هوشیار است، تماس چشمی برقرار میکند و به صدای معمولی پاسخی کامل و مناسب میدهد.
- آراستگی و پوشش — پوشش مرتب، آراستگی مناسب و بهداشت فردی تمیز و متقارن در دو طرف بدن.
- رفتار و عاطفه — وضعیت بدنی آرام و راحت، میمیک طبیعی چهره، منش همکار و گشادهرو، و عاطفه متناسب با موقعیت.
یافته غیرطبیعی
- لتارژی (خوابآلودگی) — بیمار خوابآلود به نظر میرسد، با صدای بلند چشمانش را باز کرده و پاسخ میدهد، سپس دوباره به خواب میرود.
- ابتانداسیون (گیجی شدید) — بیمار تنها با محرک لمسی چشم میگشاید و پاسخی کند و همراه با گیجی و منگی میدهد.
- استوپور — بیمار تنها در پاسخ به محرک دردناک چشمان را باز میکند و پس از قطع محرک، به وضعیت بیپاسخ بازمیگردد.
- کما — بیمار با چشمان بسته کاملاً غیرقابل بیدار کردن است و به هیچ محرک درونی یا بیرونی پاسخ نمیدهد.
- بیقراری و تنش حرکتی — وضعیت بدنی منقبض، بیقراری و وول خوردن مداوم؛ مطرحکننده اضطراب شدید.
- گریه، قدم زدن مکرر و فشردن دستها — حرکات متوالی ناشی از بیقراری درونی؛ نشانه افسردگی با سایکوموتور آژیته یا اضطراب شدید.
- وضعیت خمیده و کندی حرکات — کاهش آهنگ و دامنه حرکات با تنه افتاده؛ نشانه افسردگی شدید.
- حرکات شتابان و گسترده — رفتارهای حرکتی آژیته، بیشفعال و پرانرژی؛ نشانه دوره مانیا.
- تماس چشمی ضعیف و وضعیت بدنی بسته — پرهیز از نگاه مستقیم و گارد دفاعی؛ مطرحکننده اختلالات سایکوتیک.
- افت آراستگی و بهداشت فردی — نامرتب بودن لباس، موها و بهداشت؛ مطرحکننده افسردگی، اسکیزوفرنی یا دمانس.
- آراستگی و وسواس مفرط — حساسیت و دقت وسواسگونه به جزئیات پوشش و تمیزی؛ نشانه اختلال وسواسی-جبری (OCD).
- غفلت یکطرفه (همینگلکت) — نادیده گرفتن و رسیدگی نکردن به یک سمت بدن؛ مطرحکننده ضایعه قشر پریتال طرف مقابل (معمولاً نیمکره غیرغالب).
- بیحرکتی چهره (چهره ماسکه) — فقدان میمیک و تغییرات هیجانی در صورت؛ نشانه بیماری پارکینسون یا پارکینسونیسم.
- عاطفه ناپایدار و متغیر — نوسانات سریع و نامتناسب حالات هیجانی؛ مطرحکننده سندرمهای عاطفی کاذب یا مسمومیتها.
- خشم، خصومت و طفرهروی — حالت تدافعی، بدگمانی و پرهیز از پاسخ صریح؛ مشخصه پارانویا و اختلال هذیانی.
- سرخوشی و شعف مفرط — نشاط و خلق برانگیخته و نامتناسب با موقعیت؛ نشانه دوره مانیا در اختلال دوقطبی.
- عاطفه تخت و دوریگزینی — فقدان بارز پاسخهای هیجانی و فاصله گرفتن از دیگران؛ نشانه اسکیزوفرنی.
- آپاتی (بیاحساسی و بیتفاوتی) — کاهش انگیزه همراه با جدایی هیجانی و بیتفاوتی به محیط؛ نشانه دمانس.
نشانهها و یافتهها
- عاطفه تخت
- لتارژی
- ابتانداسیون
- استوپور
- کما
